Ruimtelijke Ordening - Planning

Ruimtelijke planning door lokale besturen

De gemeenten spelen een belangrijke rol bij het bepalen van het ruimtelijk beleid. Om dat ruimtelijk beleid vorm te geven staan haar verschillende instrumenten ter beschikking:

  • het gemeentelijk ruimtelijk structuurplan , het belangrijkste visie document van een gemeente op het vlak van ruimtelijke visievorming. Ook via het meerjarenplan kan een gemeente strategische uitspraken met een ruimtelijke impact vastleggen;

  • ruimtelijke uitvoeringsplannen;

  • stedenbouwkundige verordeningen;

  • Instrumenten in het kader van het grond- en pandenbeleid.

In het gemeentelijk ruimtelijk structuurplan geeft de gemeente haar visie op de gewenste ruimtelijke ontwikkeling van het grondgebied, weliswaar binnen de krijtlijnen die Vlaanderen en de provincies hebben bepaald in resp. het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen en de provinciale ruimtelijke structuurplannen. 

De Vlaamse overheid werkt volop aan een nieuwe lange termijnvisie, het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen. Lees er hier meer over.

Een ruimtelijk structuurplan bestaat meestal uit drie onderdelen. Het informatief gedeelte geeft de bestaande ruimtelijke structuur weer. Het richtinggevend gedeelte duidt de gewenste ruimtelijke structuur aan. Tot slot geeft het bindend gedeelte een overzicht van de 'acties' die de gemeente wenst uit te voeren ter realisatie van de visie die verwoord is in het ruimtelijk structuurplan. De gemeente en de instellingen die eronder ressorteren zijn verplicht de bepalingen van bindend gedeelte uit te voeren. Een overzicht van welke gemeenten een goedgekeurd gemeentelijk ruimtelijk structuurplan hebben, krijgt u door hier te klikken.

In tegenstelling tot een ruimtelijk structuurplan is een bijzonder plan van aanleg (BPA) of ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) wél juridisch bindend voor de burger. Een gemeente kan beslissen een RUP op te maken voor een deel van de gemeente, als het bestaande plan achterhaald is. Lees hier hoe de opmaak van een ruimtelijk uitvoeringsplan verloopt. BPA's worden niet meer opgemaakt of gewijzigd, maar de bestaande blijven wel nog van kracht. RUP's vervangen de bestemming van het Gewestplan. Voor de opmaak van een gemeentelijk RUP kan een gemeente een subsidie krijgen.
Als een concreet project in een gemeente zowel om een vergunning vraagt als om een wijziging van de bestemming, kan het zinvol zijn de procedure te volgen zoals bepaald in de regelgeving rond complexe projecten of kan die regelgeving inspireren voor een succesvolle procesaanpak. 

Een gemeente kan ook een stedenbouwkundige verordening opstellen. In tegenstelling tot een BPA of gemeentelijk RUP bestaat zo'n verordening alleen uit een tekstgedeelte en niet uit een kaart. Meestal is het van toepassing op hele grondgebied van een gemeente, maar dat hoeft niet altijd.
Een overzicht van welke gemeenten voor welke onderwerpen een stedenbouwkundige verordening hebben opgesteld, leest u hier.

Tot slot kan de gemeente het ruimtelijk beleid mee vorm geven door het inzetten van een aantal instrumenten in het kader van het grond- en pandenbeleid. Het gaat dan onder meer om rooilijnplannen, ruil- en herverkaveling, recht van voorkoop, onteigening, erfpacht en de realisatie van strategische projecten. 

Hierboven kwam een aantal instrumenten aan bod die expliciet in de regelgeving zijn beschreven. Daarnaast is er een aantal instrumenten die geen decretale basis hebben, maar evengoed interessant kunnen zijn om de kwaliteit van het  gemeentelijk ruimtelijk of stedenbouwkundig beleid te verhogen. Denk dan aan een beeldkwaliteitsplan  of een ontwikkelingsvisie voor een wijk of deelgemeente. Dit soort instrumenten kom je nergens in de regelgeving tegen, maar worden toch regelmatig - en meer en meer- opgemaakt door gemeenten. Juist omdat de inhoud en procedure niet decretaal is vastgelegd zijn het  immers documenten die met een zekere flexibiliteit geïnterpreteerd kunnen worden en toch aan overheid en projectontwikkelaars vooraf duidelijkheid geven over de gewenste ontwikkeling van een zone.

Bent u gemeentelijk mandataris of werkt u voor een lokaal bestuur en hebt u een vraag over ruimtelijke planning, dan kunt u contact opnemen met Xavier Buijs.