Auteur:

Gepubliceerd op: 07-04-2020

Op 7 april verscheen in het Staatsblad (2de editie) het Koninklijk besluit van 6 april 2020 dat gemeentelijke administratieve sancties (GAS) mogelijk maakt voor de handhaving van de Covid-19 maatregelen. De ministerraad had op 4 april groen licht gegeven om te handhaven met GAS-boetes. Tot nu toe waren die inbreuken enkel strafbaar op basis van de Wet betreffende de civiele veiligheid, met andere woorden enkel strafrechtelijk.

Gemengde inbreuken

Concreet bepaalt het nieuwe KB dat de inbreuken van het MB van 23 maart 2020 gemengde inbreuken worden. Dat betekent dat de gedragingen van het MB die nu al strafrechtelijk bestraft kunnen worden ook administratiefrechtelijk bestraft kunnen worden via een gemeentelijke administratieve geldboete.

Kan de gemeente zomaar GAS toepassen op de Covid-19 maatregelen?

Het GAS-systeem voor Covid-19 is facultatief: de gemeente is dus niet verplicht om het toe te passen. De handhaving van de maatregelen gebeurt dan verder louter strafrechtelijk.

Als de gemeente voor GAS kiest, dan moet de gemeenteraad hiervoor wel haar gemeentelijk politiereglement wijzigen of een nieuwe politieverordening aannemen. Het College van procureurs-generaal heeft in haar een omzendbrief 6/2020 van 7 april 2020 hierover meer duiding gegeven:

  • Hou er rekening mee dat als de gemeente kiest om GAS toe te passen, het College van procureurs-generaal als dwingende richtlijn bepaalt dat het Openbaar Ministerie geen vervolging meer zal instellen voor de inbreuken op de artikelen 1, 5 en 8 van het ministerieel besluit van 23 maart 2020 als je ervoor kiest om deze artikelen te handhaven met GAS.
  • Opgelet, de gemeente kan de keuze maken niet alle inbreuken op de artikelen 1, 5, 8 en 8bis (nieuw artikel sinds gewijzigd MB van 17 april) van het ministerieel besluit van 23 maart 2020 in het gemeentelijk reglement op te nemen. Uit de lezing van de Omzendbrief nr. 06/2020 van het College van Procureurs-Generaal bij de Hoven van Beroep van 7 april 2020 leek het eerder of de gemeente geen keuze had voor welke artikelen ze GAS zou gebruiken, maar dat blijkt niet het geval te zijn.
  • Er zal enkel nog strafrechtelijke handhaving zijn bij samenloop (bijv. inbreuk samenscholing samen met spuwen of moedwillig niezen in het bijzijn van anderen) en bij herhaling ( verdachte wordt bijv. voor de tweede maal geverbaliseerd wegens een inbreuk, op de maatregelen.
  • Deze omzendbrief  komt ook in de plaats van het protocolakkoord dat normaliter moet worden gesloten tussen de bevoegde procureur des Konings en de gemeente. Er moet dus geen protocolakkoord meer worden afgesloten.

Kortom, je kan als gemeente kiezen om bepaalde inbreuken (bijv. samenscholingsverbod) te handhaven met GAS en andere inbreuken (bijv. horecazaak die toch open is ondanks verbod) strafrechtelijk te laten handhaven.

De gemeenteraad moet die omzendbrief 6/2020 ook toevoegen aan haar politiereglement of politieverordening. De gemeente moet de omzendbrief ook publiceren op haar gemeentelijke website of bekend maken waar het publiek de omzendbrief kan raadplegen. Kortom, GAS invoeren voor de handhaving van Covid-19 maatregelen vraagt de nodige tijd want gemeenteraad moet (weliswaar virtueel) samenkomen om het reglement goed te keuren. Een dringende extra gemeenteraad is juridisch mogelijk al lijkt ons dat niet opportuun, zeker niet als het enkel over de invoering van dit systeem zou gaan: inbreuken worden nu al bestraft en een extra raad kost de gemeente ook zitpenningen.

 

Geldt het ook voor minderjarigen?

Het GAS-systeem geldt niet voor minderjarigen of personen die minder dan 18 jaar oud zijn of onder het statuut van verlengde minderjarigheid vallen of onbekwaam verklaard zijn. Voor hen geldt de strafrechtelijke procedure onverkort.

 

Procedure: ofwel onmiddellijke betaling ofwel procedure via sanctionerend ambtenaar

Er is ook een vast bedrag bepaald voor de administratie geldboete: het is steeds 250 euro. Het KB voorziet ook een systeem van onmiddellijke betaling, maar de overtreder moet akkoord gaan met een onmiddellijke betaling. Die onmiddellijke betaling kan via een mobiele betaalterminal of via een smartphone. De onmiddellijke betaling is uitgesloten indien er nog inbreuken zijn vastgesteld die niet kunnen leiden tot een administratieve geldboete. Als de overtreder niet onmiddellijk betaalt, dan volgt de procedure via de sanctionerend ambtenaar. Het bedrag van de geldboete blijft hetzelfde: 250 euro. Het geld van de GAS-boetes is ten bate van de gemeente. De overtreder wordt door de sanctionerend ambtenaar in kennis gesteld van de overtreding en de geldboete via een gewone brief. Bij de procedure via de sanctionerend ambtenaar kan de overtreder een verweer indienen of vragen aan de sanctionerend ambtenaar vragen om gehoord te worden. Het is niet aangegeven of dat fysiek moet gebeuren, maar volgens de VVSG kan dat ook telefonisch zoals bij de andere GAS-inbreuken.

 

Wie kan vaststellingen doen?

Omdat het gemengde inbreuken zijn, kunnen alleen politieambtenaren, agenten van politie of bijzondere veldwachters in het kader van hun bevoegdheden vaststellingen doen.

 

Wat is de rol van het parket?

Indien de overtreder kiest voor een onmiddellijke betaling van de administratieve geldboete, dan bezorgt de politie de vaststelling van de inbreuk binnen de 15 dagen aan de sanctionerend ambtenaar en aan de procureur des Konings .

Indien de overtreder kiest voor procedure via de sanctionerend ambtenaar, dan brengt de sanctionerend ambtenaar het parket op de hoogte. Hoe dit moet gebeuren, dat zal het College van PG's bepalen in haar omzendbrief. Staat het parket dan verder buitenspel? Nee, want het is niet omdat de administratieve geldboete betaald is, dat het parket niet meer kan optreden. Zij kan nog steeds strafvervolging vragen of een minnelijke schikking voorstellen. Zelfs een bemiddeling in strafzaken kan het parket voorstellen. Opgelet, dit kan alleen indien de overtreder meer dan één inbreuk heeft begaan. Als de overtreder wordt vrijgesproken, dan krijgt hij het boetebedrag terug.

 

Kan de overtreder in beroep gaan?

Ja, de overtreder kan een beroep instellen bij de politierechtbank (burgerlijke procedure) tegen de administratieve geldboete. Hij heeft hiervoor een maand de tijd. De politierechter zal oordelen over de wettelijkheid en de proportionaliteit van de opgelegde geldboete. De rechter kan de beslissing van de sanctionerend ambtenaar bevestigen of herzien.

 

Moet ik als gemeente GAS toepassen?

Nee, het is een mogelijkheid voor de gemeente en geen verplichting. Dit is een afweging die elke gemeente voor zichzelf moeten maken op basis van de situatie in de gemeente en waarbij ze rekening kan houden met onder meer volgende elementen:

  • Is er nu een handhavingsprobleem? In principe niet: het MB van 23 maart 2020 voorziet strafrechtelijke handhaving van inbreuken op Covid-19 -maatregelen en de parketten hebben via omzendbrieven duidelijk gemaakt dat ze prioriteit gaan geven aan de strafrechtelijke handhaving van de maatregelen. Maar misschien dringen sommige parketten aan op een bestuurlijke handhaving via GAS. Als burgemeester bespreek je dat best met de procureur.
  • Indien je voor GAS kiest, dan moeten alle inbreuken op het MB van 23 maart gesanctioneerd worden.
  • De gemeenteraad moet nog een politiereglement goedkeuren waarin ze de regeling opneemt. Dit betekent dat dit nog enige tijd vraagt vooraleer dit systeem operationeel kan zijn. De huidige maatregelen gelden (voorlopig) tot 19 april. Dit betekent dat men GAS pas zal kunnen toepassen indien de maatregelen verlengd worden.
  • Overleg met de sanctionerend ambtenaar en met de korpschef want voor de handhavers op het terrein betekent dit dat er nieuwe procedures – naast de huidige - zullen gelden.

 

De VVSG heeft afgelopen dagen ook nog een aantal vragen gesteld over de interpretatie van het KB. De antwoorden op die vragen kan je hier lezen.

De VVSG heeft een model van politieverordening voor de gemeenteraad gemaakt indien de gemeente GAS wil toepassen voor de handhaving van Covid-19 maatregelen.

Lees hier meer over de coronamaatregelen rond handhaving en lokale politie.

Technische info:

  • Koninklijk besluit nr. 1 van 6 april 2020 betreffende de bestrijding van de niet-naleving van de dringende maatregelen om de verspreiding van het coronavirus COVID-19 te beperken door de invoering van gemeentelijke administratieve sancties, B.S. 7 april 2020 (2de editie).
  • Technisch is het KB is een volmachtenbesluit. De wettelijke basis hiervoor is artikel 5 van de wet van 27 maart 2020 die machtiging verleent aan de Koning om maatregelen te nemen in de strijd tegen de verspreiding van het coronavirus COVID-19. De toepassingsduur van dit KB loopt zolang de regeling van de volmachtenbesluit geldt.
  • Het ministerieel besluit van 23 maart 2020 houdende dringende maatregelen om de verspreiding van het coronavirus COVID-19 te beperken, gewijzigd bij ministerieel besluit van 24 maart en 3 april 2020, verbiedt een aantal gedragingen. Het is gebaseerd op de artikelen 182 en 187 van de Wet betreffende de civiele veiligheid.
  • Omzendbrief nr. 06/2020 van het College van Procureurs-Generaal bij de Hoven van Beroep van 7 april 2020

 

 

Koen Van Heddeghem